Desde o pasado 13 de xullo un equipo do Grupo de Estudos de Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio (GEAAT) da Universidade de Vigo levou a cabo unha nova campaña de intervención arqueolóxica no xacemento da Ceada das Chás-Castelo de Lobarzán, situado entre os concellos ourensáns de Oímbra e Monterrei, que permitiu confirmar a súa ocupación prehistórica. “A campaña deste ano rematou cun balance excepcional que reforza o valor patrimonial e científico deste enclave, situado no val do Támega. Os traballos desenvolvidos permitiron documentar novos materiais e estruturas que amplían de xeito notable o coñecemento sobre as distintas ocupacións humanas que se sucederon neste espazo ao longo de milenios”, sinalan desde o proxecto.
A iniciativa enmárcase nunha liña de investigación consolidada da Área de Prehistoria da Universidade de Vigo centrada desde a Facultade de Historia do campus de Ourense no estudo das sociedades da Prehistoria recente no territorio transfronteirizo do val do Alto Támega. A dirección científica correu a cargo de Diego Herrero, en colaboración con Beatriz Comendador, Eduardo Méndez e Mikel Díaz (da Área de Prehistoria da UVigo); Miguel Ángel Álvarez (da Área de Xeografía Física) e de Víctor Rodríguez Muñiz (da Área de Historia Medieval). A dirección arqueolóxica recaeu en Lucía Rodríguez, doutora pola UVigo e actualmente investigadora da Universidad de Alcalá. A actividade contou co financiamento da convocatoria de axudas aos grupos de investigación do campus de Ourense Inou 2026 (froito do convenio anual entre a Universidade de Vigo e a Deputación de Ourense) e co apoio do Concello de Monterrei.
A VIII edición do congreso da Sociedad de Estudios de Cerámica Antigua en Hispania (SECAH) está estes días celebrándose no campus de Ourense, cunha visita tamén a Lugo. A cita reúne a 80 especialistas de España e Portugal e conta cun programa formado por 50 relatorios e 35 pósters nos que se abordan as últimas novidades e proxectos neste eido de investigación.
A actividade celébrase do 9 ao 13 de xuño levando por o título Produción, distribución e consumo de cerámicas nos territorios atlánticos da península ibérica. Constitúe o encontro bianual da SECAH, sociedade fundada no ano 2009 e dedicada ao impulso dos estudos da cerámica producida e empregada entre os séculos IV a.C. e VII d.C. A entidade agrupa ás e aos arqueólogos de España e Portugal dedicados a este campo e este congreso reúne a todos os seus socios e socias e a outros profesionais da arqueoloxía da península ibérica.
Un equipo da Universidade de Vigo formado por Victoriano Nodar e Diego Fernández está a participar no proxecto Redescubre o Románico de Galicia, promovido pola Fundación Santa María la Real e apoiado por Redeia e a Consellería de Cultura, Lingua e Xuventude da Xunta de Galicia. O seu obxectivo é achegar o románico galego á cidadanía a través de “formatos dixitais e presenciais innovadores”, concretamente un curso online, podcasts, o acceso en liña á Enciclopedia del Románico e un seminario presencial que terá lugar a vindeira semana.
Por parte da UVigo participan desde a Facultade de Historia do campus de Ourense Victoriano Nodar, profesor de Historia da Arte Medieval, e Diego Fernández, investigador predoutoral do Programa de Doutoramento Interuniversitario en Protección do Patrimonio Cultural. O seu traballo céntrase na xeración do contido para o curso virtual (chamado Mooc Redescubre o Románico de Galicia), concretamente a investigación, documentación e a preparación do discurso e as presentacións para cada vídeo do curso. A súa participación faise a través dun contrato de i+D entre a UVigo e a Fundación Santa María la Real. Ademais, os dous participan como relatores no seminario do proxecto e colaboran na súa organización.
Organizados pola Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, a Asociación Galega de Editoras e a Federación de Librarías de Galicia, os premios Follas Novas galardoaron na súa edición 2026 dúas obras de investigadoras da UVigo, que aínda que centradas en épocas históricas diferentes, a prehistoria e a historia antiga, unha delas, e na historia moderna, a outra, coinciden no seu carácter reivindicativo do papel das mulleres neses períodos. Na categoría Premio á obra de divulgación Follas Novas 2026 o galardón foi para a obra coral de oito investigadoras Contáronme un conto mal contado. Onde estaban as mulleres na historia?; mentres que no apartado de obra de ensaio e investigación o traballo da doutoranda da UVigo Alba Rodríguez Saavedra, Ruth Matilda Anderson.Tradutora das marxes, editada por Laiovento, foi o que acadou o recoñecemento de escritores, editores e librarías de Galicia.
Froito da colaboración, entre a UVigo e a Editorial Galaxia, que o publicou ao abeiro da súa colección Feminismos, Contáronme un conto mal contado. Onde estaban as mulleres na historia? recompila os traballos de oito investigadoras relacionadas coa institución académica viguesa, co obxectivo de contribuír a restaurar o papel das mulleres revisitando a historia. “Para as investigadoras que participamos neste volume, a entrega deste premio é moi importante. Precisamente, polo eido en que se consegue, que é a divulgación no ámbito humanístico, e en concreto a historia, que parece, aparentemente, que a pode facer case todo o mundo”, explica a catedrática do Departamento de Historia, Arte e Xeografía da UVigo Susana Reboreda Morillo, coordinadora do volume e autora dun dos seus capítulos. Neste sentido, Reboreda reivindica o papel e a formación das historiadoras “que temos un título, unha metodoloxía e sabemos que fontes utilizar para contrastar a información”.
A Facultade de Historia celebrou este xoves as xornadas A auga na historia. Nelas, diferentes especialistas abordaron o papel que xogaron os recursos hídricos ao longo do tempo e desde perspectivas diversas. A iniciativa estivo apoiada pola Vicerreitoría do campus de Ourense e en liña co Campus Auga, o proxecto de especialización deste campus acreditado e financiado pola Xunta de Galicia.
A inauguración da cita contou coa participación de Julio Prada, decano da facultade organizadora, que explicou que cada ano o centro organiza unhas xornadas o último xoves de abril nas que aborda unha temática de xeito transversal, rachando os estancos dos períodos e etapas históricas ou xeografías. Nesta ocasión, detallou, a temática elixida foi a auga, en liña co Campus Auga, apuntando que aínda que o centro e os seus grupos de investigación non forman parte directamente deste proxecto de especialización si colaboran con el en diferentes iniciativas, como a celebrada este xoves. O responsable académico tamén agradeceu a implicación nesta xornada das áreas de Arqueoloxía, Historia de América e Análise Xeográfica Rexional da UVigo, que participaron na súa organización.
Os estudos sobre as estratexias de subsistencia levadas a cabo polos grupos de cazadores-recolectores das Serras Orientais de Galicia durante o Paleolítico medio e superior contan cunha nova achega procedente do emblemático xacemento de Cova Eirós (Cancelo, Triacastela, Lugo). Unha investigación liderada desde a Universidade de Santiago de Compostela e na que tamén participou a Universidade de Vigo permitiu realizar por primeira vez unha identificación a grande escala de restos animais cazados e aproveitados por neandertais e humanos anatomicamente modernos mediante o emprego do ZooMS (Zooarchaeology by Mass Spectomety ou Zooarqueoloxía por Espectometría de Masas).
O ZooMS é un método baseado na asignación de categorías taxonómicas en función da identificación de secuencias peptídicas no coláxeno que se conserva nos ósos dos animais e comparándoos con bibliotecas de secuencias de referencia. Este método permite polo tanto identificar aqueles restos óseos que polo seu elevado grao de fragmentación non poden ser identificados mediante anatomía comparada, a base de calquera estudo zooarqueolóxico ou paleontolóxico.
Alimentación e comensalidade no mundo antigo: prácticas alimentarias e dinámicas sociais. Este é o título dun proxecto realizado desde a Facultade de Historia do campus de Ourense que tivo como obxectivo profundar no estudo da alimentación na antigüidade, atendendo non só aos alimentos consumidos, senón tamén aos significados sociais, simbólicos e políticos asociados á súa produción, distribución e consumo. Os seus resultados amosaron que a alimentación foi “un elemento clave na configuración de relacións sociais, identidades colectivas e dinámicas de poder nas sociedades antigas”.
O estudo foi realizado por un equipo da Área de Historia Antiga da Universidade de Vigo, con Helena López como investigadora principal e completado con Susana Reboreda e Borja Méndez, e concibiuse como “un espazo de diálogo científico con especialistas da área procedentes de distintas universidades e tradicións académicas”. Foi un dos beneficiarios da convocatoria a proxectos do persoal investigador na etapa de formación posdoutoral do campus de Ourense (Inou+PosDou Campus Auga 2025), financiada ao abeiro do convenio de colaboración entre a Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional e a UVigo para o desenvolvemento de accións estratéxicas no Campus Auga (2024-2027).
Que relación hai entre unha receita tradicional e a prehistoria? Para dar resposta a esta pregunta o Grupo de Innovación Docente en EduAcción Patrimonial (GIDEP) da UVigo presenta a publicación Unha receita con (Pre)Historia, “unha guía didáctica que convida a mirar a alimentación como patrimonio cultural, histórico e territorial”. Nas súas páxinas e a través de alimentos que se comen na actualidade, explóranse procesos de domesticación, tecnoloxías cotiás, prácticas sociais e paisaxes culturais que comezaron hai milleiros de anos.
O material está editado cunha axuda da convocatoria 2025 para divulgación das actividades dos grupos de innovación docente da Universidade de Vigo. Os contidos foron elaborados por Andrea Mouriño, Lucía Rodríguez e Beatriz Comendador; a edición e maquetación é de Andrea Mouriño e a ilustración e imaxes de Adela Vázquez e autorías varias. A elaboración da guía parte da experiencia docente acumulada nas materias da Área de Prehistoria no Grao en Xeografía e Historia e a de Educación Patrimonial e Innovación Social no Mestrado en Valoración, Xestión e Protección do Patrimonio, ambos da UVigo. “Retomamos e ampliamos iniciativas como Arqueólogos á mesa, Unha receita para a diversidade ou Da terra ao prato, para ofrecer agora unha proposta máis completa sobre os procesos históricos de domesticación, as tecnoloxías cotiás e as transformacións culturais asociadas á produción e ao consumo de alimentos”, comentan as responsables da iniciativa.
Os investigadores da Universidade de Vigo Andrea Serodio Domínguez e Eduardo Méndez Quintas veñen de organizar e desenvolver nas últimas semanas dous cursos de formación en Etiopía, dúas iniciativas que buscan reforzar a conservación e divulgación do patrimonio etíope, así como axudar a integrar os seus xacementos prehistóricos na oferta turística deste país, entre eles Melka Kunture, onde recentemente se atoparon os restos máis antiguos de Homo erectus.
Ambas accións leváronse a cabo ao abeiro de dous contratos asinados entre a Axencia Española de Cooperación Internacional para o Desenvolvemento (AECID) e a propia Universidade de Vigo e forman parte das estratexias de transferencia do proxecto de investigación Melka Kunture, que lidera dende a Facultade de Historia Eduardo Méndez, membro do Grupo de Estudos de Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio, GEAAT, da Universidade de Vigo.